مکاتب نقاشی دوره صفوی                     
1/29/2014--متفرقه
 
 
 مکتب نقاشي دوره صفوي شامل دو دوره است : 1. دوره اول : مکتب بهزاد : از نظر فني که بر روش ( بهزاد ) و شاگردانش استوار است . الف : در اين دوره مقام و منزلت هنرمندان به حمايت شاهان صفوي بالا رفت . ب: علاقه شاه طهماسب به نقاشي چنان بود که اميدوار بود خود يکي از نقاشان ماهر شود ج: اثر بي مانند اين دوره ( شاهنامه طهماسبي ) است که بيش از 250 نقاشي مينياتوري دارد . 2. دوره دوم : مکتب رضا عباسي : اين مکتب در اصفهان و در دوره شاه عباس اول و جانشينان او به وجود آمد . الف : مکتب اين دوره به مکتب ( رضا عباسي ) معروف شده است . ب: رضا عباسي دستاوردهاي پيشينيان را در هنر تصوير نگاري به اوج رساند . ج : سبک ديگري که در اين دوره پديد آمد سبک (صادق بيگ افشار ) بود هنر ايران در دوره صفويه به لوور مي رود نمايشگاه «قرن اصفهان» با تاكيد بر اهميت دوره صفويه در تاريخ ايران و با هدف آماده سازي بخش هنرهاي اسلامي موزه لوور پاييز سال 1386 در موزه لوور برپا مي‌شود. صبح امروز 11 تيرماه در نشست مشترك هيات موزه لوور به رياست «هنري لوآرت» و موزه ملي به سرپرستي محمد رضا كارگر ،برگزاري نمايشگاه ايران دوران صفويه در موزه لوور بررسي و زمان اين نمايشگاه قطعي شد. هنري لوآرت رئيس موزه لوور در حاشيه اين نشست با اشاره به قطعي شدن برپايي اين نمايشگاه گفت:«مهمترين بخش سفر هيات كارشناسي موزه لوور گفتگو درباره همكاري موزه ملي و موزه لوور در برپايي نمايشگاه صفويه بود. امروز در همين زمينه‌ها صحبت مي‌كرديم كه در پاييز 2007 در موزه لوور برگزار خواهد شد و تحت عنوان قرن اصفهان است.» وي با اشاره به اين كه برپايي اين نمايشگاه اهميت زيادي براي موزه دارد،‌ افزود:« يكي به اين دليل كه دوره صفويه دوره عظمت و شكوه بخشي از تاريخ ايران است. نكته ديگر اين كه نمايشگاه در چارچوب آماده كردن بخش هنرهاي اسلامي كه در حال آماده سازي است در سال 2009 مهياست.» لوآرت، طرح ايجاد چنين بخشي را از سال 2003 دانست:« البته درحال حاضر مجموعه بسيار زيبايي از هنرهاي اسلامي در موزه لوور وجود دارد. اما در شرايط مناسبي ارائه نمي‌شوند . هدف ما از ايجاد اين دپارتمان ارائه هرچه بهتر اين مجموعه زيبا و بي‌نظير در چيدمان و ارائه جديد بود. به طوري كه در جهان يگانه باشد .در اين بخش آثار زيبايي از هنر اسلامي از اسپانيا گرفته تا هندوستان و آثاري از قرن هفتم تا ابتداي قرن بيستم به نمايش گذاشته خواهد شد.» رئيس موزه لوور با اشاره به اين كه در اين سفر مذاكراتي درباره برپايي نمايشگاه تمدن هخامنشي پس از نمايشگاه «قرن اصفهان » صورت گرفت، گفت:« در طول سفر دو روزه‌ام به ايران درباره برپايي اين نمايشگاه در موزه لوور صحبت کرده‌ايم، اما هنوز تاريخ دقيق آن مشخص نشده است و صحبت‌هاي بعدي را هنگامي که دوستان ايراني در پاييز به فرانسه بيايند مشخص خواهيم كرد. » وي بااشاره به امضاي تفاهم نامه‌اي كه در نوامبر 2004 با سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري در ايران امضا شده بود، يكي از دلايل سفر خود به ايران را در قالب مفاد آن توافق دانست:« ما در اين تفاهم نامه برنامه همكاري‌ در امور پژوهشي؛ موزه‌داري و فعاليت‌ها بين موزه‌اي و برپايي نمايشگاه‌هاي فرهنگي و موزه‌اي پيش‌بيني كرده‌ايم و به همين خاطر هر سال دو بار در ايران و فرانسه نشست هايي برگزار مي‌شود.» لوآرت درباره برپايي نمايشگاهي از آثار موزه لوور در موزه ملي گفت:«در تفاهم نامه مشترك موضوع نمايشگاه‌هاي مشترك موزه لوور در تهران مطرح شده و در اين زمينه نيز صحبت‌هاي مقدماتي انجام گرفته است. اما با توجه به عمليات بازسازي موزه ملي قرار شد، بعد از بازسازي موزه ملي ايران صحبت‌هاي نهايي در اين زمينه انجام شود. هيات ايراني نيز در سفر خود به پاريس در مورد نوع اين نمايشگاه‌ها به توافق مي رسند.» وي با بيان سابقه خوب باستان‌شناسان فرانسوي و همکاري ديرينه موزه لوور با ايران گفت:« درصدد هستيم که همکاري‌هايمان در زمينه پژوهشي، انتشاراتي، موزه‌داري و تبادل کارشناس گسترده‌تر شود. مثلاً در زمينه انتشارات مي‌توان کتابي درباره معرفي آثار ايران و فرانسه به دو زبان فارسي و فرانسه منتشر کرد. آن‌چه اهميت دارد برنامه‌هاي علمي و پژوهشي است که به صورت متقابل اجرا مي شود و اين برنامه‌ها بسيار مفيد هستند كه بين موزه لوور و موزه ملي و ساير موزه‌هاي ايران ادامه خواهد داشت.» لوآرت همچنين به تجربه موزه لوور در جذب مخاطب اشاره كرد و افزود:« سالانه 5/7 ميليون نفر از موزه لوور ديدن مي‌کنند، بسيار مفيد است که در زمينه کار و نحوه برخورد با مخاطبان موزه‌اي، تجربيات و اطلاعات خود را در اختيار موزه‌داران ايراني قرار دهيم.» خلاصه:دربارة سابقة تاريخي نصب سنگاب در مساجد و اماكن مقدسه و گذرگاههاي مردم ، اشكال گوناگون اين سنگابها ، جنس آنها ، معرفي چند سنگاب تاريخي در اصفهان و اشعاري كه بر روي آنها حك شده. سنگابهاي تاريخي اصفهان از دوره صفويّه دكتر لطف الله هنرفر در بين آثار و ابنيه نفيس تاريخي اصفهان سنگابهاي مساجد خود مجموعه جالبي را تشكيل مي دهد تا آنجا كه نگارنده تحقيق كرده است نصب سنگاب در مساجد و اماكن مقدسه و گذرگاه‌هاي مردم از دوره صفويه در ايران معمول شده است و يقيناً بوجود آمدن اين دسته از پديده‌هاي هنري ارتباط خاصي با عقايد و مذهب مردم آن دوره دارد زيرا مذهب تشيع از ابتداي تأسيس دولت صفويه به وسيله شاه اسماعيل اول مذهب رسمي دولت و دين اكثريت مردم ايران قرار گرفته است و سلاطين صفويه و امرا و مقربين درگاه پادشاهان و ايرانيان شيعه و بزرگان مذهب با جان و دل كوشيده اند و در پرتو معتقدات آنها در مساجد و مقابر ائمه و امام زادگان و علماي شيعه آثاري از هنرهاي زيبا به يادگار گذاشته شده است كه از نظر ظرافت كمتر شبيه و مانند دارد و از اين قبيل است اقدامات آنها در تعمير و تزيين مشاهد متبركه عراق و مشهد و زيارتگاه‌هايي مانند هارون ولايت و امام‌زاده اسماعيل و امام زاده احمد و درب امام و مانند اين آثار هنري در شهر اصفهان. [16] سنگاب نفيس مدخل مسجد شاه اصفهان ـ دوره شاه عباس كبير علاقه و ارادتمندي خاص مردم شيعه مذهب ايران به امام سوم و تأثر و تأسف شديد آنها از مظلوميت امام و اصحاب او و فاجعه كربلا و شهيد شدن امام اهل بيت اطهار و ياران او در حالي كه حتي بني‌اميه آب فرات را هم بر روي او و خانواده و اصحاب او بستند و نه تنها حاضر نشدند به جگر گوشه او حضرت علي اصغر (ع) هم قطره آبي برسانند بلكه آن كودك معصوم را نيز در آغوش پدر به قتل رساندند موجب شده است كه به هر تشنه لبي آب رايگان بدهند و در مساجد و مقابر و بازارها و گذرها مخصوصاً به هنگام تابستان ظروف و قدح‌هاي آب سرد قرار دهند تا مردم راهگذري كه تشنه‌اند از آن آب بنوشند و خاطره شهادت امام و اصحاب او را كه تشنه كشته شده اند زنده و جاويدان نگاه دارند و به امام و اهل و بيت او سلام بفرستند و به قاتلين آنها لعنت كنند. در مساجد و آثار سلطنتي جام و قدحهاي ساده بازار و گذر شكل با شكوهتري به خود گرفته و با سنگهاي نفيس يك‌پارچه سنگابهايي ساخته و پرداخته شده است كه زينت افزاي تزيينات كاشي‌كاري گنبدها و در و ديوار مساجد باشكوه اصفهان شده است. سنگابهاي مساجد و اماكن مقدسه اصفهان از نظر شكل مختلف است. بيشتر سنگابها دايره‌مانند است و برخي از آنها به شكل مستطيل ساخته شده است. نوع سنگ سنگابها از مرمر و يشم يا سنگ پارسي و نوعي از سنگهاي آهكي است. بعضي سنگابها مانند دو سنگاب مرمري دو گنبد شرقي و غربي مسجد شاه اصفهان از مرمر يكپارچه صيقلي شده است و بعضي ديگر مانند سنگاب مدخل مسجد شاه و سنگاب چهل ستون جانب غربي گنبد بزرگ مسجد شاه از سنگ يشم منقش به گل و بوته با خط و كتيبه به وجود آمده است. در دوره هاي بعد از صفويه نيز بوسيله مردم خيَّر سنگابهايي به يادگار گذاشته شده ولي اين دسته از سنگابهاي اصفهان مانند ساير صنايع و هنرهاي ظريف عهد صفويه بعد از آن دوره درخشان رو به تنزل گذاشته و از حيث صنعت حجاري و آرايش گل و بوته و خط با سنگابهاي عهد صفوي قابل مقايسه نيست. نگارنده در اين مقاله خوانندگان محترم را با سنگابهاي مشهور اصفهان از دوره صفويه و حجاري و خط و كتيبه‌هاي آنها آشنا مي كند و تصويري چند از سنگابهاي مزبور را زينت‌بخش اين مقاله مي نمايند. سنگابهاي نفيس مسجد شاه: در مدخل مسجد شاه اصفهان سنگاب نفيسي تعبيه شده است كه با گل و بوته آرايش شده و همه نويسندگان داخلي و خارجي عهد صفويه و دوره‌هاي بعد آنرا از شاهكارهاي موجود در مسجد شاه اصفهان معرفي كرده‌اند. سه سنگاب مرمري يكپارچه در زير دو گنبد شرقي و غربي مسجد و چهل ستون جانب شرقي گنبد بزرگ قرار دارد و در چهل ستون جانب غربي سنگاب نفيسي از سنگ يشم تعبيه شده كه با آرايش‌هاي گل و بوته تزيين شده و در اطراف آن اشعاري به خط نستعليق برجسته مورخ به سال 1095 هجري قمري به شرح زير حجاري شده است: چون به فرمان سليمان زمان شاه جهان گرچه سر پ
 
<<مقاله قبلی   مقاله بعدی>>
فكر هنري‌ در انسانهاي‌ نخستين‌...   خیاطی...