نگاه اجمالی به تاریخچه و موسیقی ایرانی                     
1/27/2014--متفرقه
 
 
 چگونگي و زمان پيدايش موسيقي

 

درباره چگونگي و زمان پيدايش موسيقي ميان محققان اختلاف وجود دارد ، اما آنچه محقق به نظر مي رسد آدمي قبل از آنکه تکلم و صوت را آموخته باشد با هنر موسيقي کم و بيش آشنا بود زيرا وزنها و آهنگها و حتي آواهائيکه از حنجره اش بر مي آمد نخستين گامها در راه پيدايش و ظهور موسيقي بود .در اينکه نخست وزن وجود داشت و سپس صوت به وجود آمد ، ترديدي نيست . اما آلات موسيقي نيز به نوبه خود ابتدا از استخوان و سپس از وسائل زهي مانند روده و تارهاي گياهي سر انجام از سيم ساخته شد . موسيقي آدميان نخستي به هر شکل و صورتي که بود جنبه روحاني داشت و وقتي موسيقي به قالب ترکيب در آمد و ريتميک شد باز هم در ستايش و نيايش خدايان و امور ديني به کار افتاد . موسيقي همواره راه کمال پيمود و مراسم مذهبي ، هم موسيقي و هم شعر و رقص و نقاشي را تحت الشعاع خود قرار داد تا اينکه در قرن ششم پيش از ميلاد بوسيله فيثاغورث موسيقي بارياضي در آميخت و قواعد و اصول خاص و دقيقي يافت و نوسانات و فرکانس هاي آن فورمول ها و محاسباتي پيدا کرد .
 


 

موسيقي در نزد هنديان ، چينيان و مردم آشور و سومر سابقه اي طولاني دارد . در اثر اکتشافات باستان شناسي برخي آلاتموسيقي را يافته اند که ???? تا ???? سال سابقه تاريخي دارد. بودائيان اساسآ کتب مذهبي خود را با نوعي موسيقي ميخوانند و آداب مذهبي آنان همراه رقص و آواز است . در زماني که حماسه هاي همر را براي تشجيع سربازان مي خواندند عده اي نوازنده بودند که آن اشعار را همراهي مي کردند .در تاريخ يهود نيز به داوود و سليمان بر مي خوريم که حدود سه هزار سال پيش مي زيسته اند ، داوود آوازي خوش داشت و سليمان و پدرش به موسيقي علاقه مند بودند . موسيقي کم کم راه کمال مي پيمود. در سال ??? ميلادي موسيقي تقسيمات تازه اي يافت و با حروف الفبا اصوات را نشان مي دادند تا اينکه سر انجام در سال ???? ميلادي نت تکميل شد و در چهار خط موازي علائم نهادند (دو ، ر ، مي ، فا ، سل ، لا ، سي ) اين تکامل مرهون و نتيجه موسيقي کليسايي بود و بعد ها آوازها نيز نام گذاري شد به اين ترتيب : کوندوکتوس - موتت - روندل و روتا .شواهدي وجود دارد که همراه با پيشرفت موسيقي فولريک و عاميانه و حماسي نيز در خارج از محيط و انحصار کليسا رونقي داشت تا اينکه برخي از موسيقي دانان از آهنگهاي عاميانه الهام گرفتند . خلاصه اينکه آواز دسته جمعي (کور‌) به وجود آمد و بالا خره فکر ايجاد ارکستراسيون در قرن هفدهم پديدار گشت .
 

 
دستگاه در موسيقي ايراني
 

 
 

صاحبان نظر در موسيقي ايران، در مواجه با واژه‌ي « دستگاه»، سعي نموده تأملي در اين کلمه داشته و هر يک به فراخور حال و ذوق خود برداشتي از اين واژه داشته‌اند. چه بسا که تمامي آن‌ها در توجيه خود ذيحق بوده‌اند و برداشتشان صحيح. 
 
در اين خصوص زنده‌ياد استاد حنانه از يک درشکه و يک ساختمان به عنوان يک دستگاه نام مي‌برد و دستگاه را چنين تعريف مي‌کند: مجموع اجزاء يک آهنگ که در يک گام يا مقام با حفظ فواصل خاص آن مورد استفاده قرار گرفته باشد. 
 
استاد روح‌الله خالقي نيز دستگاه را به عنوان « آوازهاي بزرگ » معرفي کرده‌‌اند و فرهنگ عميد آن را « يک آهنگ کامل موسيقي » بيان کرده است. 
 
اگر اولين و ابتدايي‌ترين آلت موسيقي در ايران را چيزي شبيه عود و تار بدانيم و قبول کنيم که در سرزمين قديم ايران، براي اولين بار چيزي شبيه عود و تار امروزي ساختند، مي‌توان کلمه دستگاه را در ارتباط با اين دو نوع ساز بهتر و راحت‌تر بررسي کرد.
 
با بياني ساده‌تر در موسيقي رديف، مجموعه‌ي گوشه‌ها و آوازها و ديگر قطعات منسوب به دستگاهي، تشگيل يک دستگاه را مي‌دهند و هر دستگاه نيز بخش مهمي از موجوديت موسيقي رديفي ايران را تشکيل مي‌دهد.
 
اما در اصل، اين مجموع گوشه و آواز، بوجود آورنده‌ي دستگاه نيست، بلکه گوشه‌ها و آوازها، شکل گرفته از فرم اصلي دستگاه هستند که به يک معني و در حقيقت فرزندان و منسوبان دستگاه به حساب مي‌آيند نه معنا و مفهوم آن.
 
<<مقاله قبلی   مقاله بعدی>>
نقدی بر جاده مالهالند...   دیالوگ های بیاد ماندنی سینما...